Odcinek zatytułowany „Mamo pracuj” jest kolejnym odcinkiem cyklu dokumentalnego „Tacy sami”. Seria ta przedstawia prawdziwe historie życia kobiet i mężczyzn z różnych regionów Polski, które wiążą się z jednym z podstawowych problemów współczesnego życia społecznego – równym dostępem kobiet i mężczyzn do rynku pracy. Historie dotyczą wielu sytuacji życiowych, ilustrując bariery wskazywane przez ekspertów zarówno w odniesieniu do rynku pracy, jak i organizacji życia w rodzinie. Mają one wspólne przesłanie: promują przykłady rozwiązań i dobrych praktyk umożliwiających kobietom wykonywanie pracy zawodowej, która nie tylko dostarcza środków utrzymania rodziny, ale jest również satysfakcjonująca i pozwala na łączenie obowiązków zawodowych z rolą matki. Seria została przygotowana w ramach projektu „Kampania na rzecz równego dostępu do rynku pracy”.

Mamo pracuj

Odcinek „Mamo pracuj” przybliża historie dwóch kobiet – pani Joanny i pani Agnieszki – które po urodzeniu dzieci miały bardzo odmienne doświadczenia na rynku pracy. Pracodawca pani Agnieszki sam wyszedł z inicjatywą dostosowania formy i godzin pracy do opieki nad dziećmi. Pracodawca pani Joanny odmówił elastycznej formy zatrudnienia, o którą prosiła. Musiała zrezygnować z etatu, a potem nie mogła znaleźć niczego, co umożliwiłoby jej opiekę nad dwójką dzieci. Bo, niestety, rezygnacja z pracy zawodowej jest najczęściej, jedynym rozwiązaniem przy istniejącym w Polsce niedoborze miejsc w żłobkach i przedszkolach.

Obie panie założyły i prowadzą portal internetowy dla kobiet, które poszukują form pracy pozwalających na łączenie opieki nad dzieckiem z obowiązkami zawodowymi.

Jak zauważa, w komentarzu do odcinka, Irena Wóycicka, podsekretarz stanu w Kancelarii Prezydenta RP, pracodawcy w Polsce nie są zbyt skłonni do stosowania nietypowych form zatrudnienia, które mogą ułatwić kobietom łączenie obowiązków zawodowych i wychowawczych. Rozwiązania te powinny być jednak promowane.

Warto zauważyć, że nie tylko praca „flexi”, szczegółowo omawiana przy okazji jednego z wcześniejszych odcinków, ułatwia godzenie obowiązków domowych i zawodowych. Innymi sposobami są: telepraca, praca w niepełnym wymiarze godzin lub umowy na wykonanie konkretnych zadań, czy też własna działalność gospodarcza.

Telepraca to forma zatrudnienia, w której wykonywane przez pracowników zadania odbywają się poza siedzibą przedsiębiorstwa. Taka forma pozwala zaoszczędzić czas na dojazdy oraz zwiększa elastyczność czasu pracy. Wymaga jednak dobrej samoorganizacji i solidności ze strony pracownika. Telepraca nie jest w Polsce popularna. Wprawdzie Polska wypada w tym zakresie tylko nieznacznie poniżej średniej dla wszystkich krajów Unii Europejskiej, jednak Polki mogą skorzystać z telepracy jedynie okazjonalnie. Jak pokazują dane, co dziesiąta kobieta w wieku 25-49 lat, pracująca najemnie, może wykonywać swoje obowiązki w domu, ale tylko 2% może z takiego rozwiązania korzystać w miarę regularnie.

Innym rozwiązaniem łagodzącym konflikt pomiędzy rodziną a pracą zawodową, jest zatrudnienie w niepełnym wymiarze czasu pracy. W Polsce ta forma kontraktu również jest stosunkowo rzadko wykorzystywana – dotyczy ona zaledwie 8% kobiet w wieku 25-49 lat. Dla porównania, w Holandii ten wskaźnik wynosi 70% , a w takich krajach jak Niemcy, Austria, czy Wielka Brytania praktycznie co druga kobieta w tej grupie wieku nie pracuje na pełny etat.

Praca na część etatu wiąże się ze spadkiem dochodów rodziny, co może w pewnym stopniu tłumaczyć stosunkowo małe zapotrzebowanie na ten typ kontraktu w Polsce. Z badań jednakże wynika, że jest on częściej preferowany przez respondentów, niż na to wskazuje odsetek kobiet pracujących w niepełnym wymiarze czasu. Ponadto w sytuacji wysokiego bezrobocia i trudności z powrotem do pracy po urlopie wychowawczym, tego rodzaju zatrudnienie może stanowić cenną strategię utrzymania kontaktu z rynkiem pracy.

Podobną rolę mogą pełnić umowy o pracę na czas określony, czy umowy zlecenie. Choć nie są one przez pracowników postrzegane jako atrakcyjne rozwiązania, to mogą stanowić ważny element rozwoju zawodowego.

Innym rozwiązaniem ułatwiającym łączenie macierzyństwa i pracy zawodowej matek, jest samozatrudnienie. Kobiety prowadzące działalność gospodarczą, z definicji same ustalają czas swojej pracy i znacznie częściej niż pracownicy najemni pracują w domu. Analizy badania GUS z 2010 r. „Praca a obowiązki rodzinne” pokazują, że niemal 17% kobiet prowadzących własną działalność ma zazwyczaj taką możliwość, a kolejne 17% – okazjonalnie. Samozatrudnienie nie jest prostym wyborem, ale przy trudnym rynku pracy i bardzo ograniczonych możliwościach korzystania z elastycznych form zatrudnienia, może być dobrym rozwiązaniem dla młodych matek. Przeprowadzone niedawno w Polsce badania wykazały, że urodzenie dziecka zwiększa prawdopodobieństwo założenia przez kobietę własnej działalności gospodarczej. Samozatrudnienie jest wybierane przez młode matki przede wszystkim jako alternatywa wobec braku pracy w ogóle. Ale również jako rozwiązanie bardziej atrakcyjne od pracy nieelastycznej, stresującej i zbyt obciążającej.

Zauważa to również Agnieszka Kozłowska-Rajkiewicz, pełnomocnik rządu ds. równego traktowania w Kancelarii Premiera RP. Pracodawca, który nie jest otwarty na potrzeby swoich pracownic i zamyka immożliwości dostosowania godzin pracy do obowiązków rodzinnych, musi liczyć się z tym, że będzie tracił cenny kapitał ludzki.

Jak cenny jest to kapitał? Z perspektywy pracodawcy kobieta jest pracownikiem bardziej wymagającym. Szczególnie ze względu na sprawowanie opieki nad dziećmi i inne obowiązki rodzinne. Jednak kobiety są w przedsiębiorstwach kapitałem niezastąpionym, którego właściwe wykorzystanie przynosi firmie korzyści.

Kobiety są lepiej wykształcone od mężczyzn – wśród osób w wieku 25-49 lat, wyższym wykształceniem legitymuje się co piąty mężczyzna i co trzecia kobieta. Kobiety chętniej się dokształcają, biorą udział w szkoleniach i przekwalifikowują się. Kobiety charakteryzują się wyższymi od mężczyzn umiejętnościami dotyczącymi nawiązywania kontaktów i komunikowania się, lepiej rozwiązują konflikty. Coraz częściej podkreśla się zalety matek jako pracownic. Wynika to z nowych umiejętności zdobytych przez nie dzięki macierzyństwu.

Kobiety prowadzące dom i zajmujące się dzieckiem nie „siedzą w domu”, jak zwykło się mawiać, ale ciężko w tym domu pracują. Jak mówi jedna z bohaterek odcinka – stają się głównymmenadżerem „projektu dziecko”. Macierzyństwo wymaga od nich, między innymi, odpowiedzialności, wielozadaniowości, dobrej organizacji czasu, a także umiejętności pracy pod presją czasową i dostosowywania organizacji pracy i zadań, do zmieniających się warunków ich realizacji. A są to cechy pracowników, od których coraz bardziej zależy sukces nowoczesnej firmy. I dlatego znalezienie pracy w formule elastycznej, przynosi korzyści nie tylko matce, ale również potencjalnemu pracodawcy

Bohaterki programu, założycielki portalu internetowego mamopracuj.pl odniosły sukces. Są przekonane, że mimo występujących trudności na rynku pracy, warto szukać takiego zajęcia, które z jednej strony odpowiada kompetencjom, pozwala na rozwój i spełnianie pasji, a z drugiej, umożliwia pogodzenie zarabiania pieniędzy z obowiązkami rodzinnymi.

 

Profesor I. E. Kotowska, Szkoła Główna Handlowa

dr Monika Mynarska, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego

 

Analizy danych badania GUS z 2010 r. „Praca a obowiązki rodzinne” za: Anna Baranowska-Rataj & Maja Rynko, 2013