Odcinek zatytułowany „Flexi-mama” jest kolejnym odcinkiem cyklu dokumentalnego „Tacy sami”. Seria ta przedstawia prawdziwe historie życia kobiet i mężczyzn z różnych regionów Polski, które wiążą się z jednym z podstawowych problemów współczesnego życia społecznego – równym dostępem kobiet i mężczyzn do rynku pracy. Historie dotyczą wielu sytuacji życiowych, ilustrując bariery wskazywane przez ekspertów zarówno w odniesieniu do rynku pracy, jak i organizacji życia w rodzinie. Mają one wspólne przesłanie: promują przykłady rozwiązań i dobrych praktyk umożliwiających kobietom wykonywanie pracy zawodowej, która nie tylko dostarcza środków utrzymania rodziny, ale jest również satysfakcjonująca i pozwala na łączenie obowiązków zawodowych z rolą matki. Seria została przygotowana w ramach projektu „Kampania na rzecz równego dostępu do rynku pracy”.

Flexi-mama – flexi-praca

Co to jest praca „flexi”? Skrót „flexi” pochodzi od angielskiego „flexible” czyli „elastyczny”. Praca w systemie „flexi” polega na tym, że pracownik ma ustalony limit godzin pracy, ale ma również elastyczność dotyczącą tego, w jakich godzinach w ciągu dnia i w jakich dniach je wypracuje. Elastyczny czas pracy wymaga na ogół wydłużania okresu rozliczeniowego lub zawierania umów o ruchomym, czy wręcz zadaniowym czasie pracy.

Tematyka pracy „flexi” jest wątkiem przewodnim piątego odcinka serii „Tacy sami”. Ukazana jest w nim zarówno z perspektywy kobiet korzystających z elastycznego czasu pracy, jak i z punktu widzenia pracodawców, którzy oferują elastyczne formy zatrudnienia.

Ocena skali stosowania tego rozwiązania w Polsce jest możliwa na podstawie danych pozyskanych ze specjalnego badania GUS z 2010 r. „Praca a obowiązki rodzinne”, zrealizowanego we wszystkich krajach Unii Europejskiej według ujednoliconych zasad. Analiza tych danych pokazuje, iż w Polsce, zaledwie 4% kobiet w wieku 25-49 lat pracujących najemnie, ma możliwość pracy w systemie ‘flexi’. A jest to grupa charakteryzująca się największym obciążeniem obowiązkami związanymi z wychowywaniem dzieci. Nieco więcej kobiet ma możliwość jedynie niewielkiej zmiany swoich godzin pracy, aby dopasować je do obowiązków rodzinnych. Jednak generalnie Polska bardzo słabo wypada pod tym względem na tle innych krajów Unii Europejskiej. Unijna statystyka jest nieubłagana. Jeśli w UE, przeciętnie co czwarta kobieta w tym wieku, może w pewnym stopniu dostosować swój czas pracy do obowiązków rodzinnych, to w Polsce czyni tak jedynie co dziesiąta kobieta. Aż 88% Polek zatrudnionych najemnie, pracuje według sztywnych godzin czasu pracy określonych przez pracodawcę. Dla porównania, odsetek ten w krajach nordyckich i Niemczech nie przekracza 60% (w Finlandii tylko 44%). Polska sytuuje się w grupie 5 krajów Unii Europejskiej o najrzadziej stosowanej, elastycznej organizacji czasu pracy wśród pracujących kobiet w wieku 25-49 lat.

Praca elastyczna jest bardzo atrakcyjnym rozwiązaniem dla matek. Jak mówią bohaterki odcinka, ułatwia ona godzenie obowiązków zawodowych z opieką nad dzieckiem. Dzięki niej matki mogą dopasować swój zawodowy harmonogram dnia do godzin pracy żłobka, czy przedszkola, a także zostać z dzieckiem w domu wtedy, gdy jest to potrzebne. Dla dziecka oznacza to spędzanie większej ilości czasu z matką. Przy czym jest to czas zaplanowany tak, by to rodzinie było jak najwygodniej. Pani Aleksandra Klonowska-Szałek, korzystająca z pracy „flexi” i zajmująca się promowaniem tego rodzaju zatrudnienia w Polsce już od paru lat, widzi wyraźną różnicę pomiędzy rozwojem swojego pierwszego dziecka, które wychowywała pracując w sztywnych godzinach pracy, a tym, jak rozwija się obecnie jej druga pociecha, z którą spędza więcej czasu.

Elastyczny czas pracy zmniejsza natężenie konfliktu między pracą zawodową a rodziną, zwłaszcza w okresie nasilonych obowiązków opiekuńczych związanych z wychowywaniemmałego dziecka. W Polsce ten konflikt jest szczególnie odczuwalny. Trzecie Europejskie Badanie Jakości Życia, zrealizowane na przełomie lat 2011/2012, potwierdza, iż Polska – podobnie jak w badaniu z 2007 r., należy do krajów o silnym napięciu pomiędzy pracą zawodowa a życiem rodzinnym. Co czwarty respondent w Polsce uskarżał się, iż przynajmniej kilka razy w miesiącu, praca zawodowa uniemożliwia, bądź utrudnia wywiązywanie się ze zobowiązań rodzinnych i jednocześnie zobowiązania rodzinne przeszkadzają w wypełnianiu obowiązków zawodowych. Tak wysoki wskaźnik wystąpił jedynie na Łotwie. W pozostałych krajach UE respondenci rzadziej uskarżali się na tego rodzaju trudności

Warto też podkreślić, że możliwość elastycznej organizacji czasu pracy jest szczególnie ważna dla samotnych matek. Według danych z poprzedniego spisu powszechnego z 2002 r. (wyniki spisu z 2011r. dotyczące struktur rodzin nie są jeszcze opublikowane), w Polsce było 730 tysięcy kobiet samotnie wychowujących dzieci poniżej 14 roku życia, co stanowiło 12% wszystkich rodzin. Biorąc pod uwagę rosnącą liczbę rozwodów, można się spodziewać, że udział rodzin niepełnych, składających się z matek i dzieci, będzie wzrastał. Według opublikowanych danych spisu powszechnego z 2011r. około 7% kobiet w wieku 30-39 lat oraz blisko co dziesiąta kobieta w wieku 40-49 lat jest rozwiedziona.

Z punktu widzenia matek, elastyczny czas pracy jest rozwiązaniem, które pozwala im pozostać na rynku pracy i jednocześnie zajmować się dzieckiem. Poszukują takich form zatrudnienia, jednak w stosunku do zapotrzebowania, jest ich wciąż bardzo mało. Dlaczego pracodawcy w Polsce tak niechętnie stosują to rozwiązanie?

Jak zauważa profesor Urszula Sztandar-Sztanderska, ekonomistka z Uniwersytetu Warszawskiego, „Stosowanie elastycznego czasu pracy nie jest łatwe dla pracodawcy, wymaga bowiem bardziej zaawansowanych metod zarządzania personelem i organizacją pracy. Jednak mimo tego, iż organizacja pracy w firmie jest trudniejsza, pracodawcy nie są pozbawieni korzyści.” Pan Marcin Szałek, szef portalu internetowego zatrudniający kobiety w systemie „flexi”, zalicza do nich większą efektywność pracy. Kobiety, które łączą wychowywanie dzieci z elastycznym czasem pracy są bowiem w pracy bardziej zmotywowane, lepiej zorganizowane i dzięki temu pracują o wiele wydajniej.

Bożena Stępień, dyrektor personalna laboratorium kosmetycznego Dr Irena Eris, wskazuje, że oferty pracy „flexi” w firmach, najczęściej są tworzone w odpowiedzi na zapotrzebowanie pracowników. Tym bardziej zatem warto o takich formach zatrudnienia rozmawiać ze swoim szefem.

Specyfika wielu zawodów uniemożliwia pracę „flexi”. Jednak w przypadku większości firm, godziny spędzone w miejscu pracy nie są ani jedyną, ani najlepszą metodą efektywnego wykonywania pracy. I warto, by ten fakt dotarł w końcu do świadomości polskiego pracodawcy.

 

Profesor I. E. Kotowska, Szkoła Główna Handlowa

dr Monika Mynarska, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego

 

Wykorzystane w tekście analizy danych badania GUS z 2010 r. „Praca a obowiązki rodzinne” pochodzą z publikacji: Anna Baranowska-Rataj & Maja Rynko, Dostosowanie sposobu organizacji czasu pracy do obowiązków rodzinnych w Polsce, Zeszyty Naukowe Instytutu Statystyki i Demografii Nr 29/ 2013, Szkoła Główna Handlowa